خانه / بینایی سنجی / آناتومی چشم

آناتومی چشم

چشم از نظر ساختاری، یکی از پیچیده ترین اعضای بدن می باشد و از نظر ساختمانی، ادامه سیستم عصبی -مغز- محسوب می‎شود. بینایی، وظیفه اصلی این عضو کوچک است و برای این منظور هر یک از اجزای آن باید عملکرد طبیعی داشته باشند.

آناتومی چشم
چشم از نظر ساختاری، یکی از پیچیده ترین اعضای بدن می باشد و از نظر ساختمانی، ادامه سیستم عصبی -مغز- محسوب می‎شود. بینایی، وظیفه اصلی این عضو کوچک است و برای این منظور هر یک از اجزای آن باید عملکرد طبیعی داشته باشند.
چشم، همانند یک دوربین عکاسی عمل می‌کند. نور از طریق قرنیه و مردمک وارد چشم شده و مردمک با ایفای نقش دیافراگم در دوربین عکاسی مقدار نور وارد شده به چشم را تنظیم می‌کند. عدسی نیز با متمرکز کردن نور روی شبکیه باعث تشکیل تصویر شده و در نهایت این تصویر توسط عصب بینایی برای درک جزئیات آن به مغز ارسال می‌شود.

بخش های مختلف چشم
بخش های مختلف چشم
آناتومی سطحی چشم در نمای ظاهری
آناتومی سطحی چشم در نمای ظاهری

قرنیه بافتی شفاف بوده که در تشکیل جدار قدامی چشم شرکت دارد. نور پس از عبور از لایه اشکی و قرنیه وارد چشم می‎شود، به همین دلیل کارکرد طبیعی هر دو لایه در سلامت بینایی بسیار مهم است. قرنیه مسول ۷۰ درصد قدرت انکساری چشم بوده و تغییرات بسیار کوچک در ساختار و شفافیت آن می تواند باعث کاهش شدید دید در فرد شود. قرنیه از سه لایه اصلی تشکیل شده که به ترتیب از خارج به داخل عبارتند از: اپیتلیوم، استروما و اندوتلیوم. ضخامت این لایه در افراد مختلف متفاوت بوده و میانگین آن در حدود ۵۰۰ میکرون یا نیم میلی‌متر است.
اتاق قدامی Anterior Chamber
اتاق قدامی، قسمتی از چشم است که بین قرنیه در قدام و عنبیه و عدسی در خلف قرار دارد و مایع زلالیه در آن جریان دارد.

نمای قرنیه عنبیه و مردمک
نمای قرنیه عنبیه و مردمک

عدسی Lens
عدسی ساختمانی در پشت عنبیه بوده که باعث متمرکز شدن نور روی شبکیه می‎شود و قدرت آن در افراد سالم حدود ۲۰ دیوپتر -واحد قدرت عدسی- است. در سنین پایین عدسی قابلیت تغییر قطر داشته که این خاصیت موجب می‌گردد تصویر اشیا دور یا نزدیک به طور واضح دیده شوند. به این عمل، در اصطلاح علمی تطابق -Accommodation- گفته می‎شود.
عضلات خارج چشمی Extra ocular muscles
حرکت چشم توسط شش عضله انجام شده که به آنها عضلات خارجی چشمی گفته می‎شود. این عضلات عبارتند از: مستقیم خارجی، مستقیم داخلی، مستقیم فوقانی، مستقیم تحتانی، مایل فوقانی و مایل تحتانی

عضلات خارج چشمی حرکت‌ دهنده چشم (چشم چپ)
عضلات خارج چشمی حرکت‌ دهنده چشم (چشم چپ)

عضله مستقیم خارجی -Lateral rectus- چشم را از بینی دور و عضله مستقیم داخلی -Medial rectus- آن را به بینی نزدیک می‌کند. عضله مستقیم فوقانی -Superior rectus- چشم را به بالا و عضله مستقیم تحتانی -Inferior rectus- آن را به پایین می برد. عضلات مایل نقش پیچیده تری در حرکت چشم ها داشته و نقش اصلی آنها در حرکات چرخشی چشم است و البته در حرکات عمودی چشم نیز موثرند.
اسکلرا یا صلبیه Sclera
پوشش خارجی سفید رنگی است که جدار چشم را از اطراف قرنیه تا خلف چشم تشکیل می دهد.
مشیمیه Choroid
یک لایه عروقی است که در بین اسکلرا و شبکیه قرار داشته و مسول خونرسانی و تغذیه قسمتهای خلفی چشم می‌باشد.

برش طولی چشم
برش طولی چشم

شبکیه Retina
لایه حساسی است که از داخل، بخش‌های خلفی چشم را می پوشاند. این لایه در ادامه رشته های عصب بینایی قرار داشته و از طریق آن با مغز در ارتباط است. وظیفه این لایه دریافت تصاویری می‌باشد که روی شبکیه تشکیل شده است. این تصاویر تبدیل به پیام هایی شده که از طریق عصب بینایی به مغز هدایت می شوند. در شبکیه دو نوع گیرنده وجود دارد که عبارتند از: گیرنده های مخروطی cone -مسول دید رنگ و تیزبینی- و گیرنده های استوانهای Rod -مسول دید شب و تشخیص حرکات اشیا-.

تصویر شبکیه
تصویر شبکیه

فوه آ Fovea
فرورفتگی مرکز ماکولا می‌باشد که تنها حاوی سلول‌های مخروطی -Cone- بوده و باعث وضوح بالای تصویر تشکیل شده در این ناحیه می‎شود.
عصب بینایی Optic Nerve
عصب بینایی دومین عصب از اعصاب دوازده گانه مغزی است. این عصب اطلاعات بینایی را به شکل پیام های عصبی از شبکیه به مغز منتقل می نماید. وظیفه این عضو تا حد زیادی شبیه سیم تلفن می‌باشد.

ارتباط عصب بینایی با کره چشم
ارتباط عصب بینایی با کره چشم

سر عصب بینایی یا دیسک بینایی Optic nerve head or Optic Disk
مقطع ابتدای عصب بینایی می‌باشد که به صورت یک ناحیه گرد صورتی رنگ در معاینه ته چشم دیده می‎شود. از بخش میانی آن عروق خونی تغذیه‌کننده بخش‌های داخلی شبکیه وارد چشم می‌شوند.

سرعصب بینایی به همراه عروق شبکیه
سرعصب بینایی به همراه عروق شبکیه

با توجه به اینکه گیرنده‌های نوری در ناحیه سر عصب بینایی وجود ندارند، در آزمایش میدان بینایی این ناحیه بصورت نقطه کور -Blind spot- دیده می‎شود.

نقطه کور در آزمایش میدان بینایی
نقطه کور در آزمایش میدان بینایی

جسم مژگانی Ciliary body
بخشی از چشم می‌باشد که بین عنبیه و مشیمیه قرار می گیرد. به مجموع عنبیه، جسم مژگانی و مشیمیه، بافت یووآ -Uvea- گفته می‎شود. وظایف جسم مژگانی عبارتند از: تولید و ترشح مایع زلالیه، نگه داشتن عدسی در وسط چشم و شرکت در عمل تطابق -Accommodation-.
زنولا Zonula
الیاف یا فیبرهای ظریفی بوده که از یک طرف به جسم مژگانی و از طرف دیگر به عدسی متصل هستند و در نگه‌داشتن عدسی در وسط چشم و همچنین عمل تطابق نقش مهمی ایفا می‌نمایند.
ملتحمه Conjunctiva
یک غشا مخاطی است که سطح چشم -به استثنای قرنیه- و سطح داخلی پلک ها را می‌پوشاند.
عنبیه Iris
لایه ای با عضلات ظریف است که بین عدسی و قرنیه قرار داشته و با اتساع و انقباض عضلات خود، باعث تغییر اندازه مردمک و کنترل میزان نور ورودی به چشم می‎شود. میزان رنگدانه موجود در عنبیه، رنگ چشم را تعیین می‌کند.
مردمک Pupil
منفذ گردی است که به صورت دایرهای سیاه در وسط بخش رنگی چشم -عنبیه- قرار دارد. نور از طریق این منفذ وارد چشم می شود.

عنبیه و مردمک
عنبیه و مردمک

مایع زلالیه Aqueous Humor
مایع زلال و شفافی می‌باشد که در جلوی چشم و بین قرنیه و عدسی در جریان است. این مایع توسط جسم مژگانی تولید و ترشح می‎شود. مهمترین وظیفه آن رساندن مواد غذایی به بخش‌های قدامی چشم بوده و از طریق شبکه ترابکولار -Trabecular Meshwork- که در زاویه بین عنبیه و قرنیه قرار دارد از چشم تخلیه می‎شود.
این مایع به صورت مداوم تولید و به داخل چشم ترشح شده و از آن تخلیه می‎شود. تجمع بیش از حد طبیعی آن در داخل چشم، باعث افزایش فشار داخلی چشم -بیماری گلوکوم- و به دنبال آن آسیب عصب بینایی می‌گردد.
بخش‌های مختلف چشم همگی عواملی برای ایجاد توانایی بینایی می‌باشند. پلک و اپیتلیوم قرنیه با حفاظت از چشم، از وارد شدن آسیب‌ به آن جلوگیری می‌کنند، اشک باعث مرطوب شدن و رساندن مواد غذایی به سطح چشم می‎شود. عضلات خارجی، چشم را در جهت‌های مختلف به حرکت در آورده و عصب بینایی و اعصاب حساس به درد قرنیه، مسول انتقال اطلاعات بینایی و حس درد بین چشم و مغز هستند.

 

منبع : سایت دکتر محمد پاکروان

مطلب پیشنهادی

علت پریدن چشم

علت پریدن چشم

علت پریدن چشم – پریدن پلک چشم می تواند فوق العاده آزاردهنده و دیوانه کننده …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *