خانه / فوریت های پزشکی / فارماکولوژی / راهنمای تجویز و مصرف منطقی دارو فصل ۴

راهنمای تجویز و مصرف منطقی دارو فصل ۴

راهنمای تجویز و مصرف منطقی دارو فصل ۴

تعیین دقیق این که هدف مورد نظر در تجویز یک دارو چیست بسیار سودمند خواهد بود مثلا کاهش فشار دیاستولیک تا حد معین درمان یک بیماری عفونی یا کاهش احساس اضطراب

فصل چهارم

رهنمودهایی جهت انتخاب یک داروی شخصی

انتخاب یک داروی شخصی روندی است که می تواند به پنج مرحله تقسیم شود -جدول۴-۱- بسیاری از این مراحل نسبتا شبیه همان مراحلی است که در مراحل درمان منطقی پشت سر گذاشتید. در ادامه این فصل ۵ مرحله توضیح داده شده و سپس مثالی از انتخاب داروی شخصی برای درد قفسه سینه آورده می شود.

جدول۴-۱- مراحل انتخاب یک داروی شخصی

  •  تشخیص را معین کنید.
  • هدف درمانی خود را مشخص نمایید.
  • صورتی از گروه‌های دارویی مؤثر آماده سازید.
  • بر اساس شاخص‌های تعریف شده یک گروه مؤثر را انتخاب کنید.
  •  از بین آنها داروی شخصی را انتخاب نمایید.

مرحله نخست: تشخیص را معین کنید.

هنگام انتخاب یک داروی شخصی بسیار مهم است که به خاطر داشته باشید این یک داروی انتخاب اول برای وضعیتی عمومی است و شما دارو را برای بیمار خاص انتخاب نمی کنید -زمانی که عملا بیماری را درمان می کنید بررسی خواهید کرد که آیا داروی شخصی شما برای آن بیمار بخصوص مناسب است یا نه-.

برای این که قادر باشید بهترین دارو را برای وضعیتی انتخاب کنید باید پاتوفیزیولوژی بیماری را مطالعه نمایید. هرچه بیشتر درباره این موضوع بدانید انتخاب داروی شخصی آسانتر خواهد بود. بعضی اوقات فیزیوپاتولوژی بیماری ناشناخته است در حالی که درمان هم ممکن است و هم لازم -درمان علایم بدون درمان واقعی بیماری را درمان علامتی گویند-.

 

مرحله دوم: هدف های درمانی خود را مشخص کنید

تعیین دقیق این که هدف مورد نظر در تجویز یک دارو چیست بسیار سودمند خواهد بود مثلا کاهش فشار دیاستولیک تا حد معین درمان یک بیماری عفونی یا کاهش احساس اضطراب. همیشه به خاطر داشته باشید که پاتوفیزیولوژی محل اثر احتمالی داروی شما و همچنین حداکثر اثر شفابخشی را که می تواند به دست آورد تعیین می کند. هرچه بهتر هدف درمانی خود را تعریف کنید ساده تر می توانید داروی شخصی خود را انتخاب نمایید.

 

مرحله سوم: فهرستی از گروه های دارویی موثر را آماده سازید

در این مرحله هدف درمانی را با داروهای مختلف مرتبط می نمایید. داروهایی که موثر نیستند ارزش آن را ندارند که بیشتر از این مورد بررسی قرار گیرند. بنابراین حداکثر میزان تاثیر -Efficacy- نخستین مشخصه برای انتخاب است. ابتدا باید به گروه های دارویی به جای تک تک داروها نگاهی بیندازید. هزاران داروی مختلف وجود دارند ولی فقط حدود ۷۰ گروه دارویی موجود است. تمام داروهای با یک مکانیسم اثر و ساختمان ملکولی مشابه متعلق به یک گروه اند. در یک گروه دارویی اثرات درمانی عوارض موارد منع مصرف و تداخلات دارویی نیز تقریبا یکسان است. بنزودیازپین ها مسدودکننده های گیرنده بتا و پنی سیلین ها مثال هایی از گروه های دارویی است. بیشتر مواد موثره در یک گروه دارای اساس مشترک در اسامی ژنریک خود هستند مانند دیازپام لورازپام و تمازپام در بنزودیازپین ها و پروپرانولول آتنولول در مسدودکننده های گیرنده بتا.

دو راه برای شناسایی گروه های دارویی موثر وجود دارد. اول این که به کتاب های اطلاعات دارویی یا دفترچه های راهنما در بیمارستان ها و مراکز درمانی و یا دفترچه های راهنمای بین المللی مانند نشریات سازمان بهداشت جهانی جهت درمان بیماری های مختلف و یا نشریه نمونه آن در مورد داروهای اساسی نگاهی بیندازید. راه دیگر بررسی یک کتاب معتبر داروشناسی است و تعیین این که چه گروه هایی برای تشخیص و یا هدف درمانی شما موجود می باشد. در بیشتر موارد فقط ۲ تا ۴ گروه دارویی موثر پیدا می کنید

مرحله چهارم: یک گروه موثر را بر اساس شاخص های تعریف شده انتخاب کنید

برای مقایسه گروه های دارویی موثر به اطلاعاتی درباره میزان تاثیر بی ضرری مناسب بودن و قیمت نیاز دارید این چنین جدول هایی را نیز می توان زمانی که تشخیص های دیگری می دهید یا در جستجوی داروهای مشابه می باشید مورد استفاده قرار داد. اگرچه روش های مختلفی برای انتخاب داروها وجود دارد اما شاخص های انتخاب کم و بیش یکسان هستند.

میزان تاثیر

یک دارو برای این که موثر باشد باید به کمترین غلظت لازم در پلاسما برسد و کینتیک دارو یا یک برنامه مصرفی دارو باید این اجازه را بدهد.اطلاعات کینتیکی یک گروه دارویی به طور کامل ممکن است موجود نباشد زیرا این اطلاعات به مقدار مصرف دارو و فرمولاسیون بستگی دارد. اما در بیشتر موارد مشخصات کلی را می توان تهیه کرد. کینتیک داروها بر اساس جذب توزیع متابولیسم و دفع با هم مقایسه می شوند.

بی ضرری

در این قسمت عوارض ناخواسته احتمالی بیان می شود. در صورت امکان میزان بروز عوارض سوء دارو و بی ضرری دارو تهیه شود. تقریبا تمام عوارض سوء دارو مستقیما به نحوه اثر دارو بجز عوارض حساسیتی مرتبط می شود.

 

مناسب بودن

اگرچه بررسی نهایی فقط برای هر بیمار انجام می شود اما بعضی زمینه های عمومی مناسب بودن را می توان زمانی که داروی شخصی خود را انتخاب می کنید در نظر گرفت.

برای مثال در پیران و کودکان باید اشکال دارویی مصرفی ساده و راحت -مثل قرص یا مایع- باشند که بتوان به آسانی آن را مصرف کرد. در عفونت دستگاه ادراری بعضی از بیماران زنان بارداری خواهند بود که در آنها مصرف سولفونامیدها به عنوان داروی شخصی احتمالی در سه ماهه سوم ممنوع است. با پیش بینی این وضعیت داروی شخصی دوم را برای عفونت های دستگاه ادراری در این گروه از بیماران انتخاب کنید.

 

هزینه درمان

هزینه درمان همیشه به عنوان شاخصی مهم در کشورهای توسعه یافته و هم در حال توسعه بوده است. همچنین شیوه پرداخت هزینه درمان توسط دولت یا یک شرکت بیمه و یا مستقیما از طرف بیمار بر تصمیم گیری تاثیر می گذارد. بعضی مواقع مشکل است که قیمت را برای یک گروه دارویی تعیین کرد اما همیشه باید این موضوع را در نظر داشته باشید که گروه های معینی به طور حتم از گروه های دیگر گرانتر هستند. همیشه به هزینه کل درمان نگاه کنید تا به قیمت در یک دوز واحد. بحث قیمت ها عملا زمانی آغاز می شود که انتخاب بین داروها را انجام می دهید -نه گروه های دارویی- انتخاب نهایی بین گروه های دارویی به نظر شما بستگی دارد. این امر به تمرین نیاز دارد اما انجام این انتخاب بر اساس میزان تاثیر بی ضرری مناسب بودن و قیمت کار را آسانتر می کند.بعضی مواقع قادر نخواهید بود که فقط یک گروه دارویی را انتخاب کنید و مجبورید دو یا چند گروه دارویی را در مرحله بعد در نظر داشته باشید.

 

مرحله پنجم: یک داروی شخصی انتخاب کنید

چندین مرحله در فرآیند انتخاب یک داروی شخصی وجود دارد. به دنبال این راهها بگردید. اما فراموش نکنید که تمام اطلاعات اساسی را جمع آوری کرده و مد نظر داشته باشید که شامل راهنمای درمان های موجود نیز می شود.

 

ماده موثر و شکل دارویی آن را انتخاب کنید

انتخاب ماده ای موثر مانــند انتــخاب یک گــروه دارویی اسـت که اطلاعات به همان ترتیب می تواند تهیه شود. در عمل تقریبا غیرممکن است که ماده ای را بدون در نظر گرفتن شکل دارویی آن انتخاب کرد بنابراین هر دو را با هم در نظر بگیرید. اول ماده و شکل دارویی آن باید موثر باشد که بیشتر به کینتیک آن دارو مربوط می شود اگرچه مواد موثر در یک گروه سازوکاری مشترک دارند اما تفاوت زیادی در آسانی مصرف دارو توسط بیمار ممکن است وجود داشته باشد که همین موضوع تاثیر زیاد در تبعیت بیمار از دستورات درمانی دارد. شکل های مختلف دارویی معمولا به برنامه های مختلف مصرف دارو منتهی می شود و این باید در زمانی که دارویی انتخاب می شود مد نظر باشد. سرانجام قیمت درمان همیشه باید در نظر گرفته شود. لیست قیمت ها را می توان از داروخانه و یا کتب اطلاعات دارویی به دست آورد.

زمانی که دو دارو از دو گروه مختلف با هم مساوی باشند می توانید هر دو را انتخاب کنید. به شما این امکان را می دهد که اگر در بیمار مشخصی یک دارو مناسب نبود داروی دیگر را انتخاب کنید.به عنوان یک بررسی نهایی همیشه باید انتخاب خود را با راهنمای درمانی موجود با فهرست داروهای اساسی کشور و با صورت الگوی داروهای اساسی سازمان بهداشت جهانی که هر دو سال تجدید نظر می شود مقایسه کنید.

 

یک برنامه درمانی استاندارد انتخاب کنید

یک برنامه درمانی توصیه شده بر اساس تحقیقات بالینی انجام شده در یک گروه از بیماران می باشد. آگاه باشید این میانگین آماری به دست آمده لزوما مناسب ترین برنامه برای هر بیمار خاص نیست. اگر سن متابولیسم جذب و دفع در بیمار شما در حد متوسط جامعه باشد برنامه درمانی توصیه شده احتمالا کافی خواهد بود. هرچه بیشتر بیمار شما از اندازه میانگین تفاوت داشته باشد احتمال تغییر برنامه درمانی بیشتر خواهد بود.

برنامه درمانی توصیه شده برای تمام داروهای شخصی را می توان در کتـــب اطلاعات دارویی و داروشــناسی پــیدا کــرد. در بیــشتر این منابع معمولا عبارات مبــهمی -مانند ۲ تا ۴ مرتبه ۳۰ تا ۹۰ میلی‌گرم در روز- را می بینید. در عمل کدام را انتخاب می کنید؟

بهترین راه حل این است که جداول دوزاژ و اشکال دارویی مختلف را در فهرست دارویی خود ثبت کنید و این کار کمترین و بیشترین مقدار مصرف و دوز را مشخص می کند. زمانی که با بیمار مشخصی سروکار دارید می توانید انتخاب قطعی خود را انجام دهید. بعضی داروها به یک مقدار مصرف -Loading dose- اولیه نیاز دارند که سریعا به غلظت پلاسمایی در حال تعادل برسند. بعضی دیگر از داروها به افزایش تدریجی مقدار مصرف نیاز دارند تا به بیمار اجازه دهند خود را با عوارض سوء دارو تطبیق دهد.

 

طول دوره درمان استاندارد را انتخاب کنید

زمانی که داروی شخصی خود را برای یک بیمار تجویز می کنید لازم است که مدت زمان درمان را تعیین نمایید. با دانستن پاتوفیزیولوژی و پیش آگهی بیماری معمولا می توان طول مدت درمان را معین نمود. بعضی بیماری ها به درمان مادام العمر نیاز دارند -مثلا دیابت نارسایی احتقانی قلب بیماری پارکینسون-.

مقدار کلی داروی تجویزی به دوز مصرف و طول دوره درمان بستگی دارد و به آسانی قابل محاسبه است. برای مثال در بیماری با برونشیت ممکن است پنی سیلین را برای هفت روز تجویز کنید. فقط بیمار را در صورتی مجددا ویزیت کنید که بهبود حاصل نشده باشد و شما تمام داروی لازم را در یک نسخه تجویز کرده باشید. اگر طول درمان مشخص نباشد مانیتورینگ بیمار در فواصل زمانی معین اهمیت دارد. برای مثال در یک بیمار جدید مبتلا به پرفشاری خون فقط برای دو هفته دارو تجویز کنید سپس بیمار باید برای کنترل فشار و ارزیابی عوارض دارو به شما مراجعه کند. به تدریج که از بیمار شناخت بهتری پیدا کردید می توانید فواصل معاینه و ارزیابی بیمار را طولانی تر مثلا یک ماه کنید. معمولا برای بیماری های مزمن طولانی ترین فاصله ارزیابی سه ماه می باشد.

تمـرین

فهرستی از درمان های موثر و ایمن برای مشکل بیماران زیر تهیه نمایید:

یبوست اسهال حاد با کم شدن خفیف آب در کودکان و یک زخم باز سطحی. سپس درمان شخصی خود را برای هر مورد انتخاب کنید. پاسخ ها مورد بحث قرار گرفته است.

 

یبوست

درمـان بـدون دارو: ورزش وتمرینات بدنی

درمــان بــا دارو: مسهل (داروی شخصی شما)

ارجاع برای درمان: لازم نیست

توصیه و ارایه اطلاعات :

مقدار زیادی آب بنوشید میوه و غذاهای فیبردار بخورید. فقط هنگامی به دست شویی بروید که احساس دفع دارید. سعی نکنید که با زور و فشار دفع کنید. به بیمار اطمینان دهیـد که هیـچ نشانه ای از یک بیماری خطرناک وجود ندارد.

 

اسهال حاد آبکی همراه با کم شدن خفیف آب در کودکان

درمان بـدون دارو: مایعات اضافی (آب برنج آب میوه محلول های قندی/ نمکی خانگی).

درمـان دارویــی: محلول ORS خوراکی یا با لوله معدی.

ارجاع برای درمان: مورد ندارد.

توصیه و ارائه اطلاعات :

به شیردادن و تغذیه منظم ادامه داده و دقیقا کودک را تحت نظر داشته باشند.

 

زخم باز سطحی

درمان بدون دارو: زخم را تمیز کرده و پانسمان کنید.

درمان دارویی: تزریق آمپول ضد کزار آنتی بیوتیک موضعی و سیستمیک

ارجاع برای درمان: لازم نیست.

توصیه و ارائه اطلاعات:

بازرسی منظم زخم در صورت عفونت زخم یا تب مراجعه کنید

 

منبع : کتاب راهنمای تجویز و مصرف منطقی دارو

مطلب پیشنهادی

فارماکولوژی

راهنمای تجویز و مصرف منطقی دارو

اکثر پزشکانی که اخیرا دوره پزشکی خود را به اتمـام رسـانده اند در آغــاز طبابت …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *